Nowelizacja ustawy o rachunkowości z 2024 roku wprowadziła znaczące zmiany w sprawozdaniu finansowym, które mają zastosowanie także do danych za rok obrotowy rozpoczynający się po 31 grudnia 2023 r. Celem ustawodawcy było zwiększenie przejrzystości i porównywalności danych finansowych, a także dostosowanie polskich przepisów do unijnej dyrektywy 2013/34/UE. Nowe regulacje obejmują m.in. aktualizację definicji przychodów, zmianę progów klasyfikacyjnych jednostek oraz doprecyzowanie zasad ujawniania informacji w sprawozdaniu z działalności.
Wdrożone przepisy wpływają bezpośrednio na sposób, w jaki przedsiębiorstwa, biura rachunkowe oraz audytorzy przygotowują dokumentację roczną. Prawidłowe sporządzenie sprawozdania finansowego za rok 2024 wymaga dostosowania polityki rachunkowości, aktualizacji planu kont i wdrożenia odpowiedniej schemy XML (wersja 1.3). Dla kierowników jednostek oznacza także obowiązek weryfikacji danych porównawczych i zapewnienia zgodności raportów z obowiązującymi wzorami.
Zmiany w prawie bilansowym to każdorazowo również wyzwanie dla audytorów, którzy muszą oceniać zgodność sprawozdań w ujęciu liczbowym i jakościowym. Coraz większe znaczenie zyskuje analiza informacji o zrównoważonym rozwoju, strukturze podatkowej oraz transakcjach takich jak zbycie przedsiębiorstwa, dlatego też warto wiedzieć, jak przebiega sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa krok po kroku.
Czym jest sprawozdanie finansowe firmy?
Sprawozdanie finansowe to zestawienie danych liczbowych i opisowych, które przedstawia sytuację majątkową, finansową oraz wynik ekonomiczny jednostki za określony rok obrotowy. Zgodnie z art. 45 ust. 2 ustawy o rachunkowości obejmuje ono bilans, rachunek zysków i strat, informację dodatkową, a dla większych jednostek również zestawienie zmian w kapitale własnym i rachunek przepływów pieniężnych.
Dokument ten pełni funkcję sprawozdawczą i kontrolną. Umożliwia ocenę kondycji finansowej, rentowności oraz płynności firmy, a także stanowi podstawę decyzji właścicieli, inwestorów i organów nadzoru. Dla wielu przedsiębiorstw rok 2024 jest pierwszym okresem sprawozdawczym objętym częścią nowych regulacji, co wymaga precyzyjnego przygotowania danych i opisów.
Prawidłowe sporządzenie sprawozdania finansowego oznacza konieczność zachowania spójności między częścią liczbową i opisową. Wymaga to też zrozumienia aktualnych zasad kwalifikowania przychodów, kosztów oraz ujawniania informacji o działalności.
Potrzebujesz pomocy w wykonaniu audytu finansowego?
Przychód ze sprzedaży – zmiana definicji
Jedną z najważniejszych nowości jest zaktualizowana definicja przychodów ze sprzedaży. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o rachunkowości, przychodami ze sprzedaży są obecnie wyłącznie wartości uzyskane ze sprzedaży produktów i towarów z wyłączeniem materiałów. Oznacza to konieczność odrębnego ujmowania przychodów z działalności podstawowej i incydentalnej.
Nowa definicja ma również wpływ na badanie sprawozdania finansowego, ponieważ błędna klasyfikacja przychodów może prowadzić do niezgodności z przepisami. Dla przedsiębiorstw istotne jest, by systemy księgowe zostały odpowiednio dostosowane i umożliwiały prawidłowe rozdzielenie przychodów.
Aktualnie obowiązujące wzory rachunków zysków i strat
Od roku obrotowego rozpoczynającego się po 31 grudnia 2023 r. obowiązuje nowa struktura rachunku zysków i strat w wersji XML 1.3. Zmiana obejmuje zarówno wariant porównawczy, jak i kalkulacyjny, w których zaktualizowano układ przychodów i kosztów.
Nowe wzory mają na celu dopasowanie sprawozdań do jednolitych standardów Unii Europejskiej i zwiększenie przejrzystości prezentacji danych. Wariant porównawczy obejmuje obecnie wyłącznie przychody ze sprzedaży towarów i produktów, natomiast w kalkulacyjnym doprecyzowano zakres kosztów własnych sprzedaży.
Jednostki zobowiązane do przekazywania danych w formacie elektronicznym muszą korzystać z aktualnej wersji schemy XML. Błędny format może spowodować odrzucenie dokumentu przez KRS, dlatego kontrola techniczna pliku jest niezbędnym elementem sporządzenia sprawozdania finansowego.
Nowe definicje
Nowelizacja ustawy o rachunkowości z 2024 roku zmieniła progi klasyfikacyjne jednostek gospodarczych, dostosowując je do realiów rynkowych i zasad obowiązujących w Unii Europejskiej. Celem jest ograniczenie nadmiernych obowiązków sprawozdawczych w przypadku małych firm oraz zwiększenie dokładności danych w raportach dużych podmiotów. Nowe definicje obowiązują już przy sporządzeniu sprawozdania finansowego za rok 2024.
Zmodyfikowane kryteria klasyfikacji odnoszą się do trzech obszarów: sumy aktywów bilansu, przychodów netto ze sprzedaży oraz średniorocznego zatrudnienia. Jednostka zaliczana jest do danej kategorii, jeśli nie przekroczy dwóch z trzech progów określonych w ustawie. Nowy system klasyfikacji ma zapewnić większą spójność raportów i dostosować zakres ujawnień do skali działalności gospodarczej.
Zmiana klasy jednostki może mieć skutki podatkowe, zwłaszcza w kontekście obowiązku badania sprawozdania finansowego oraz raportowania o podatku dochodowym. Dla wielu przedsiębiorstw przejście do wyższej kategorii oznacza konieczność stosowania pełniejszych form prezentacji danych, w tym dodatkowych not objaśniających i zestawień.
Jednostka mikro
Do kategorii jednostek mikro zaliczają się podmioty, które w roku obrotowym oraz w roku poprzedzającym nie przekroczyły dwóch z następujących trzech wielkości:
- 2 mln euro sumy aktywów bilansu,
- 4 mln euro przychodów netto ze sprzedaży,
- 10 osób średniorocznego zatrudnienia.
Jednostki mikro mogą korzystać z licznych uproszczeń, takich jak pominięcie rachunku przepływów pieniężnych czy brak obowiązku ustalania podatku odroczonego. Dla tych firm uproszczone sporządzenie sprawozdania finansowego pozwala ograniczyć koszty administracyjne, przy zachowaniu zgodności z prawem.
Jednostka mała
Jednostką małą jest przedsiębiorstwo, które w roku obrotowym oraz poprzednim nie przekroczyło dwóch z następujących trzech progów:
- 5 mln euro aktywów,
- 10 mln euro przychodów netto,
- 50 osób średniorocznego zatrudnienia.
Firmy tej kategorii mogą korzystać z uproszczeń w zakresie wyceny aktywów, ujawniania informacji dodatkowej oraz zasad prezentacji rachunku zysków i strat. W praktyce oznacza to możliwość niesporządzania zestawienia zmian w kapitale własnym czy rachunku przepływów pieniężnych. Jednak każda jednostka mała powinna zachować zasadę rzetelnego obrazu, co jest znaczące podczas badania sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta.
Jednostka średnia
Jednostki średnie to podmioty, które nie przekroczyły dwóch z trzech progów:
- 25 mln euro aktywów,
- 50 mln euro przychodów netto,
- 250 pracowników średniorocznie.
Dla tej grupy obowiązują bardziej rozbudowane obowiązki sprawozdawcze. Jednostki średnie są zobowiązane do corocznego badania sprawozdania finansowego i przedstawienia pełnego zestawu dokumentów – bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej, rachunku przepływów pieniężnych oraz zestawienia zmian w kapitale własnym.
Jednostka duża
Do jednostek dużych zalicza się podmioty przekraczające co najmniej dwa z trzech progów przewidzianych dla jednostek średnich. Są to podmioty o największym znaczeniu gospodarczym, które mają obowiązek przedstawiania pełnych danych finansowych, w tym informacji o ryzykach, strukturze podatkowej oraz polityce zrównoważonego rozwoju.
Dla jednostek dużych sporządzenie sprawozdania finansowego jest procesem wymagającym koordynacji między działami finansów, podatków i audytu. W ich przypadku obowiązek badania sprawozdania finansowego jest bezwzględny, a raporty podlegają publikacji w KRS.
Tabela: Klasyfikacja jednostek według progów obowiązujących od 2024 roku
| Kategoria jednostki | Suma aktywów (euro) | Przychody netto (euro) | Zatrudnienie (osoby) | Obowiązek badania |
| Jednostka mikro | do 2 mln | do 4 mln | do 10 | nie |
| Jednostka mała | do 5 mln | do 10 mln | do 50 | fakultatywnie |
| Jednostka średnia | do 25 mln | do 50 mln | do 250 | tak |
| Jednostka duża | powyżej 25 mln | powyżej 50 mln | powyżej 250 | obowiązkowo |
Uproszczenia dotyczące wyceny oraz w zakresie sprawozdawczości finansowej
Nowelizacja ustawy o rachunkowości z 2024 roku utrzymała zasadę, że prawo do stosowania uproszczeń przysługuje jednostkom mikro i małym, ale doprecyzowała zakres możliwych rozwiązań. Celem zmian jest zmniejszenie obciążenia administracyjnego przy zachowaniu rzetelności sprawozdań. Dla mniejszych podmiotów uproszczone sporządzenie sprawozdania finansowego oznacza krótszy proces zamknięcia roku i niższe koszty ewidencji.
Uproszczenia obejmują możliwość stosowania amortyzacji podatkowej do celów bilansowych, a także rezygnację z ustalania podatku odroczonego lub z wyceny instrumentów finansowych, jeżeli nie wpływa to istotnie na obraz działalności. Jednostki mogą również odstąpić od tworzenia rezerw na świadczenia pracownicze, jeśli ich wartość nie jest znacząca. Takie rozwiązania są korzystne dla przedsiębiorstw z sektora MŚP, które koncentrują się na bieżącej działalności operacyjnej.
Każda decyzja o zastosowaniu uproszczeń musi być ujęta w polityce rachunkowości i zatwierdzona przez kierownika jednostki. Brak zapisu może skutkować zakwestionowaniem danych w trakcie badania sprawozdania finansowego.
Jednostki małe mają prawo zrezygnować z zestawienia zmian w kapitale własnym i rachunku przepływów pieniężnych, jeśli nie są jednostkami zainteresowania publicznego. W praktyce sporządzenie sprawozdania finansowego za 2024 rok ogranicza się do trzech części: bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej.
Rozszerzenie wymaganych ujawnień w sprawozdaniu z działalności
Nowelizacja wprowadziła obowiązek szerszego ujawniania informacji w sprawozdaniu z działalności, które stanowi uzupełnienie sprawozdania finansowego. Od 2024 roku dokument ten musi przedstawiać czynniki wpływające na rozwój i wyniki jednostki, opis głównych ryzyk, a także informacje o zasobach niematerialnych, takich jak relacje z klientami, licencje czy know-how.
Jednostki mają obowiązek wskazywania istotnych zdarzeń po dniu bilansowym, w tym takich jak sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa lub zbycie przedsiębiorstwa. W sprawozdaniu należy określić, które składniki majątku i zobowiązań były objęte transakcją.
Ministerstwo Finansów zaleca, by jednostki przygotowujące dokumenty, takie jak wzór umowy sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, i przystępujące do sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawierały dane dotyczące aktywów i pasywów objętych transakcją. Jasne opisanie tych operacji umożliwia audytorowi weryfikację ich zgodności z prawem i minimalizuje ryzyko błędnej klasyfikacji podatkowej.
Rozszerzony zakres ujawnień ma związek z dążeniem do pełnej transparentności działalności gospodarczej oraz przygotowaniem firm do przyszłych obowiązków raportowania niefinansowego ESG. Dla podmiotów objętych obowiązkiem badania sprawozdania finansowego oznacza to konieczność ścisłej współpracy między działami finansowymi, prawnymi i HR.
O czym należy pamiętać, przygotowując sprawozdanie finansowe?
Proces przygotowania sprawozdania wymaga zachowania określonej kolejności działań m.in. zamknięcia ksiąg rachunkowych i przekazanie dokumentu do właściwego rejestru. Nowe przepisy podkreślają znaczenie spójności danych, poprawnego formatu pliku XML i właściwego podpisu elektronicznego. Brak zgodności technicznej lub merytorycznej może skutkować odrzuceniem pliku przez system KRS.
Każde sporządzenie sprawozdania finansowego powinno być poprzedzone analizą danych porównawczych z wcześniejszego roku obrotowego. Jeżeli w poprzednim okresie przychody ujmowano według starej definicji, konieczne jest ich przekształcenie. Takie działania pozwalają zachować ciągłość prezentacji danych i ułatwiają badanie sprawozdania finansowego przez audytora.
Sporządzenie sprawozdania finansowego
Zgodnie z art. 52 ustawy o rachunkowości kierownik jednostki ma obowiązek przygotować sprawozdanie w terminie trzech miesięcy od dnia bilansowego. W większości przypadków termin ten mija 31 marca. Dokument sporządza się w formacie XML (schemat 1.3) i podpisuje elektronicznie przez wszystkich członków organu kierującego oraz osobę odpowiedzialną za księgi rachunkowe.
Prawidłowe sporządzenie sprawozdania finansowego za 2024 rok wymaga weryfikacji sald kont, przeliczenia pozycji walutowych oraz zgodności danych liczbowych z częścią opisową. Każda niezgodność może skutkować koniecznością korekty lub odrzuceniem pliku przez system. Dane muszą być przechowywane przez minimum pięć lat w sposób umożliwiający ich odczyt w oryginalnym formacie.
Zatwierdzenie sprawozdania finansowego
Po przygotowaniu raportu następuje zatwierdzenie sprawozdania finansowego przez właściwy organ, taki jak zgromadzenie wspólników, rada nadzorcza lub walne zgromadzenie akcjonariuszy. Zgodnie z art. 53 ustawy decyzję należy podjąć w terminie sześciu miesięcy od dnia bilansowego, a więc najczęściej do 30 czerwca.
Zatwierdzenie obejmuje zarówno akceptację dokumentu, jak i decyzję o podziale zysku lub pokryciu straty. Częstym błędem jest podpisanie innej wersji sprawozdania niż ta przesyłana do KRS, dlatego przed wysłaniem należy zweryfikować zgodność wersji pliku XML z uchwałą. Brak zgodności powoduje, że sąd rejestrowy może uznać złożenie dokumentu za nieskuteczne.
Badanie sprawozdania finansowego
Zgodnie z art. 64 ustawy o rachunkowości obowiązek badania sprawozdania finansowego dotyczy jednostek, które spełniają co najmniej dwa z trzech kryteriów: suma aktywów bilansu przekracza 5 mln euro, przychody netto ze sprzedaży 10 mln euro, a średnioroczne zatrudnienie 50 osób. Audyt jest obowiązkowy również w przypadku spółek akcyjnych oraz jednostek zainteresowania publicznego.
Celem badania jest uzyskanie racjonalnego zapewnienia, że sprawozdanie nie zawiera istotnych zniekształceń i przedstawia rzetelny obraz sytuacji finansowej jednostki. Biegły rewident weryfikuje poprawność danych liczbowych, ocenę ryzyk oraz zgodność z przepisami prawa bilansowego. W przypadku firm, które realizowały transakcje takie jak sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa, audytor analizuje, czy ujęcie tych zdarzeń w księgach rachunkowych i informacjach dodatkowych jest prawidłowe.
Złożenie sprawozdania finansowego
Po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego jednostka ma 15 dni na jego przekazanie do Krajowego Rejestru Sądowego. Złożenie odbywa się wyłącznie w formie elektronicznej przez system RDF (Repozytorium Dokumentów Finansowych). Plik XML musi być podpisany elektronicznie przez osobę reprezentującą spółkę i zawierać wszystkie załączniki wymagane przepisami.
Wraz ze sprawozdaniem należy złożyć uchwałę o zatwierdzeniu, uchwałę dotyczącą podziału zysku lub pokrycia straty oraz – jeśli dotyczy – opinię biegłego rewidenta. Nieprzekazanie dokumentów w terminie może skutkować grzywną lub postępowaniem przymuszającym. Dla jednoosobowych działalności gospodarczych i spółek cywilnych obowiązek polega na przesłaniu pliku XML do Szefa KAS.
Prawidłowe złożenie sprawozdania finansowego jest niezbędnym warunkiem zachowania zgodności z przepisami i potwierdza rzetelność prowadzenia ksiąg rachunkowych. W przypadku jednostek prowadzących działalność o zasięgu międzynarodowym terminowe raportowanie zwiększa wiarygodność wobec kontrahentów i organów kontrolnych.
Sytuacje nietypowe przy sporządzaniu sprawozdania finansowego
Zdarzają się sytuacje, które wymagają indywidualnego podejścia przy sporządzeniu sprawozdania finansowego. Należą do nich m.in. połączenia i podziały spółek, zmiana roku obrotowego, przekształcenia formy prawnej lub likwidacja przedsiębiorstwa.
W przypadku połączenia jednostek rok obrotowy spółki przejmowanej kończy się w dniu połączenia, natomiast jednostka przejmująca sporządza sprawozdanie obejmujące dane łącznie. Gdy spółka znajduje się w likwidacji, stosuje się zasadę braku kontynuacji działalności, co wymaga przeszacowania aktywów i utworzenia rezerw na koszty zakończenia działalności.
Jeżeli jednostka zbyła majątek w ramach sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa, a transakcja ta miała znaczący wpływ na wynik finansowy oraz podatek dochodowy, należy ją odpowiednio wykazać zarówno w bilansie, jak i w informacji dodatkowej.
Opisanie takiego zdarzenia zgodnie ze wzorem umowy sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa umożliwia audytorowi ocenę jego wpływu na sytuację finansową jednostki i zgodność z przepisami prawa bilansowego. W przypadku złożonych transakcji, takich jak przekształcenia lub sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa, szczegółowa dokumentacja zapewnia przejrzystość danych oraz minimalizuje ryzyko błędnej klasyfikacji księgowej.
Brak pełnej księgowości, a sprawozdanie finansowe
Nie każdy podmiot ma obowiązek prowadzenia pełnych ksiąg rachunkowych. Przedsiębiorcy, którzy nie przekroczyli progu 2 mln euro przychodów, mogą korzystać z uproszczonej ewidencji. Jeśli jednak przekroczą ten limit, zobowiązani są rozpocząć prowadzenie pełnej rachunkowości od kolejnego roku podatkowego.
Dla najmniejszych podmiotów, które nie składają sprawozdań do KRS, sporządzanie uproszczonych zestawień przychodów i kosztów jest nadal dobrą praktyką. Takie dokumenty przydają się w kontaktach z bankami, kontrahentami czy przy transakcjach typu sprzedaż ZCP. W przypadku rozpoczęcia pełnej księgowości warto już na etapie przygotowań skonsultować strukturę danych z biurem rachunkowym, aby sporządzenie sprawozdania finansowego przebiegało bez błędów.
Sprawozdanie finansowe? Pomożemy!
Masz problem ze sporządzeniem sprawozdania finansowego firmy?
Rok 2024 wprowadził największe zmiany w polskim prawie bilansowym od dekady. Wiele przedsiębiorstw stanęło przed koniecznością dostosowania polityki rachunkowości, schematów XML i procedur zatwierdzania dokumentów. W takiej sytuacji wsparcie ekspertów może okazać się niezbędne.
Profesjonalne biura rachunkowe i audytorzy pomagają w procesie obejmującym sporządzenie sprawozdania finansowego, jego badanie, zatwierdzenie oraz złożenie sprawozdania finansowego do odpowiednich instytucji. Dzięki ich pomocy przedsiębiorca ma pewność, że raport jest zgodny z obowiązującymi przepisami i poprawnie odzwierciedla sytuację finansową jednostki.
Dla podmiotów, które planują reorganizację lub zbycie przedsiębiorstwa, właściwe przygotowanie dokumentacji finansowej jest istotne dla bezpieczeństwa transakcji. Właściwie sporządzone sprawozdanie stanowi obowiązek ustawowy i podstawę do budowania wiarygodności wobec inwestorów, instytucji i kontrahentów.
